ممکن است چند روز از جراحی گذشته باشد و در حالی که هنوز با ورم و گرفتگی بینی کنار نیامده اید، یک مشکل تازه شروع شود: احساس خارش. گاهی این خارش آن قدر آزاردهنده است که ناخودآگاه دستتان به سمت بینی می رود، اما همزمان می دانید که نباید آن را لمس کنید. خارش بینی بعد از عمل در بسیاری از بیماران در دوره نقاهت دیده می شود و لزوما به معنی وجود مشکل یا عارضه نیست. با این حال، اینکه این احساس از کجا می آید و چه زمانی باید جدی گرفته شود، سوالی است که برای بسیاری از افراد بعد از جراحی پیش می آید.
دکتر محمد صوفی زاده، جراح و متخصص گوش و حلق و بینی، معتقد است آشنایی بیمار با تغییرات طبیعی بعد از جراحی می تواند از نگرانی های غیرضروری کم کند. خارش هم یکی از همان احساساتی است که اگر علت آن را بدانید، برخورد با آن راحت تر خواهد بود.
بینی بعد از جراحی چه تغییری می کند که باعث خارش می شود؟
برای پاسخ به این سوال باید به اتفاقاتی نگاه کنیم که داخل بینی در روزهای بعد از جراحی رخ می دهد. بافت ها تحت تاثیر جراحی قرار گرفته اند، مخاط متورم است و بدن وارد مرحله ترمیم شده است. در همین دوره ممکن است ترشحات داخل بینی بیشتر شوند یا بخش هایی از مخاط خشک شوند.
این تغییرات می توانند احساس خارش، کشیدگی یا حتی سوزش خفیف ایجاد کنند. بنابراین وقتی بیمار می گوید «داخل بینی ام می خارد»، لزوما به این معنی نیست که اتفاق غیرطبیعی در حال رخ دادن است.
گاهی هم چیزی که بیمار به شکل خارش احساس می کند، در واقع ترکیبی از خشکی و وجود ترشحات خشک شده داخل بینی است. همین موضوع باعث می شود فرد تصور کند باید هرچه سریع تر داخل بینی را تمیز کند.
چرا خارش معمولا در روزهای اول بیشتر به چشم می آید؟
روزهای ابتدایی بعد از جراحی معمولا با محدودیت های مختلفی همراه هستند. بیمار نمی تواند مثل قبل بینی را تمیز کند، ممکن است هنوز اسپلینت داشته باشد و تنفس از راه بینی هم راحت نباشد.
در چنین شرایطی، کوچک ترین احساس در بینی بیشتر مورد توجه قرار می گیرد. وقتی بیمار چند بار در روز جلوی آینه می رود و وضعیت بینی را بررسی می کند، طبیعی است که خارش یا خشکی را هم بیشتر احساس کند.
از طرف دیگر، ورم و تغییرات داخل بینی در این روزها بیشتر هستند و همین مسئله می تواند احساس ناراحتی را افزایش دهد.
وسوسه ای که بهتر است در برابر آن مقاومت کنید
وقتی بینی می خارد، ساده ترین راه به نظر می رسد که با انگشت یا گوش پاک کن آن را کمی بخارانیم. شاید حتی تصور کنید اگر یک دلمه را بردارید، احساس خارش هم تمام می شود.
اما این کار می تواند نتیجه معکوس داشته باشد. بافت داخل بینی هنوز در حال ترمیم است و دستکاری آن می تواند باعث تحریک، خونریزی یا افزایش التهاب شود.
به همین دلیل، یکی از مهم ترین مراقبت های بعد از جراحی این است که بیمار تا حد امکان دستکاری بینی را کنار بگذارد؛ حتی اگر خارش برای چند دقیقه واقعا آزاردهنده باشد.
آیا خشکی داخل بینی با خارش ارتباط دارد؟
خشکی می تواند یکی از دلایل احساس خارش باشد. بعد از جراحی، مخاط بینی ممکن است برای مدتی حساس تر و خشک تر از حالت معمول باشد. از طرف دیگر، وجود ترشحات خشک شده می تواند احساس چسبندگی یا ناراحتی ایجاد کند.
اینجاست که مراقبت درست اهمیت پیدا می کند. اگر پزشک برای شما شست و شوی بینی یا روش خاصی برای مراقبت از داخل بینی در نظر گرفته است، بهتر است همان دستور را دنبال کنید.
استفاده خودسرانه از هر نوع قطره، اسپری یا ماده مرطوب کننده هم ایده خوبی نیست؛ حتی اگر در تجربه فرد دیگری نتیجه مثبتی داشته باشد.
آیا خارش می تواند از پوست بینی باشد؟
بله. گاهی بیمار تصور می کند خارش از داخل بینی است، در حالی که پوست اطراف بینی یا محل بخیه ها باعث این احساس شده است.
پوست نیز مانند سایر بافت ها در دوره ترمیم دچار تغییراتی می شود. ممکن است در اطراف محل جراحی احساس کشیدگی، خشکی یا خارش داشته باشید.
در چنین شرایطی هم بهتر است محل را نخارانید. اگر خارش پوست همراه با قرمزی شدید، تورم قابل توجه، ترشح یا درد غیرعادی باشد، بهتر است موضوع را با جراح مطرح کنید.
آیا شست و شوی بینی می تواند خارش را کمتر کند؟
در بعضی بیماران، شست و شوی بینی بخشی از برنامه مراقبتی بعد از جراحی است و می تواند به پاک شدن ترشحات و حفظ رطوبت مناسب داخل بینی کمک کند. اما یک نکته مهم وجود دارد: شست و شو قرار نیست هر بار که بینی می خارد، به شکل مکرر انجام شود.
زمان شروع، دفعات و روش شست و شو باید طبق دستور بهترین جراح بینی باشد. استفاده از فشار زیاد نیز می تواند مخاط حساس بینی را تحریک کند.
بنابراین اگر خارش باعث شده فکر کنید باید دفعات شست و شو را بیشتر کنید، بهتر است ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.
آیا نوع عمل بینی روی خارش تاثیر دارد؟
شرایط هر بیمار بعد از جراحی دقیقا شبیه فرد دیگر نیست. نوع جراحی، وضعیت داخل بینی، میزان دستکاری بافت ها و شرایط ترمیم می توانند روی تجربه بیمار تاثیر داشته باشند.
برای همین، توصیه ای که یک دوست یا یکی از اعضای خانواده بعد از جراحی دریافت کرده، لزوما نباید برای شما هم اجرا شود. در جراحی بینی، مراقبت های بعد از عمل باید با توجه به شرایط همان بیمار تعیین شوند.
این موضوع درباره داروها و محصولات مراقبتی هم صدق می کند. بهتر است بیمار برای کنترل خارش سراغ راهکارهای مختلفی که در شبکه های اجتماعی یا سایت های مختلف دیده است نرود.
چه زمانی خارش طبیعی به نظر می رسد؟
اگر خارش خفیف باشد، گهگاهی ایجاد شود و در کنار آن علامت غیرعادی دیگری وجود نداشته باشد، معمولا به تنهایی دلیل کافی برای نگرانی نیست.
ممکن است خارش در یک روز بیشتر و در روز دیگر کمتر باشد. احساس خشکی یا وجود ترشحات داخل بینی نیز می تواند باعث تغییر شدت آن شود.
در چنین شرایطی، بهترین کار معمولا این است که بینی را دستکاری نکنید و مراقبت های توصیه شده را طبق برنامه ادامه دهید.
چه زمانی خارش نیاز به بررسی دارد؟
موضوع زمانی متفاوت می شود که خارش شدید، مداوم یا همراه با علائم دیگری باشد. برای مثال، اگر همراه با خارش، درد قابل توجه، تورم غیرعادی، قرمزی شدید، تب، ترشح بدبو یا خونریزی قابل توجه ایجاد شود، بهتر است بیمار آن را با پزشک مطرح کند.
همچنین اگر خارش ناگهان پس از مصرف یک دارو یا استفاده از یک محصول جدید ایجاد شد یا شدت آن به شکل محسوسی افزایش پیدا کرد، بهتر است بدون مشورت پزشک مصرف یا استفاده از آن را ادامه ندهید.
قرار نیست هر خارش بعد از جراحی نشانه عارضه باشد؛ اما هیچ علامت غیرمعمولی هم نباید صرفا به دلیل اینکه «بعد از عمل طبیعی است» نادیده گرفته شود.
چرا مقایسه با تجربه دیگران معمولا کمکی نمی کند؟
یکی از دلایل نگرانی بیماران بعد از جراحی، مقایسه کردن روند بهبودی خود با دیگران است. ممکن است فردی بگوید من اصلا خارش نداشتم، شخص دیگری از خشکی شدید بینی صحبت کند و فرد دیگری از هفته اول احساس کاملا متفاوتی داشته باشد.
این تفاوت ها عجیب نیستند. بدن افراد واکنش یکسانی به جراحی نشان نمی دهد و حتی شدت یک علامت در دو بیمار با شرایط مشابه هم می تواند متفاوت باشد.
به جای اینکه تجربه دیگران را معیار قرار دهید، بهتر است ببینید وضعیت خودتان چگونه پیش می رود و آیا علامت جدیدی در کنار خارش ایجاد شده است یا نه.
آیا برای خارش باید دارو مصرف کرد؟
نه همیشه. خارش یک علامت است و برای انتخاب درمان باید علت آن مشخص باشد. اگر مشکل از خشکی یا ترشحات باشد، ممکن است رویکرد مراقبتی با زمانی که خارش همراه با علائم دیگری است، متفاوت باشد.
بنابراین مصرف خودسرانه دارو یا استفاده از قطره و اسپری بدون هماهنگی با پزشک توصیه نمی شود. به ویژه در روزهای ابتدایی، بهتر است هر محصولی که قرار است با بینی تماس داشته باشد با نظر جراح انتخاب شود.
یک نکته ساده که دوران نقاهت را راحت تر می کند
بعد از جراحی بینی قرار نیست هر احساس جدیدی را نشانه مشکل بدانید. بینی برای مدتی در حال ترمیم است و احساساتی مانند گرفتگی، خشکی، کشیدگی یا خارش می توانند بخشی از این دوره باشند.
در عین حال، بی توجهی کامل هم راه درستی نیست. اگر علامتی شدید، غیرمعمول یا همراه با تغییرات نگران کننده ایجاد شد، مطرح کردن آن با جراح بهترین راه برای روشن شدن وضعیت است.
برای افرادی که در حال بررسی انتخاب جراح یا دریافت اطلاعات بیشتر درباره مراقبت های بعد از جراحی هستند، آشنایی با دکتر صوفی زاده، جراح و متخصص گوش و حلق و بینی، می تواند یکی از مسیرهای بررسی و تصمیم گیری باشد.
در نهایت، خارش بینی معمولا چیزی نیست که به خودی خود بیمار را نگران کند؛ چیزی که اهمیت دارد، نحوه برخورد با آن است. دستکاری نکردن بینی، انجام مراقبت های توصیه شده و توجه به علائم همراه، کمک می کند این بخش از دوران نقاهت با آرامش بیشتری پشت سر گذاشته شود.
