بسیاری از زبانآموزان ساعتها برای حفظ لغات، یادگیری قواعد گرامری و حل تمرین وقت میگذارند، اما وقتی با یک متن واقعی انگلیسی روبهرو میشوند، همچنان در درک جملهها یا دنبال کردن مفهوم متن مشکل دارند. دلیل این اتفاق همیشه کمبود دانش زبانی نیست؛ گاهی زبانآموز فرصت کافی برای دیدن واژهها و ساختارهای آموختهشده در یک موقعیت واقعی را نداشته است.
اینجاست که مطالعه داستان میتواند به بخشی جدی از برنامه یادگیری زبان تبدیل شود. در یک داستان انگلیسی، لغت و گرامر جدا از هم نیستند. کلمات در جمله، جملهها در موقعیت و موقعیتها در دل یک روایت قرار میگیرند. به همین دلیل، خواندن داستان میتواند فاصله میان «دانستن زبان» و «استفاده از زبان» را کمتر کند.
البته هر کتاب انگلیسی برای هر زبانآموزی مناسب نیست. انتخاب کتابی که بیش از حد دشوار باشد، خیلی زود مطالعه را به جستوجوی مداوم در دیکشنری تبدیل میکند. از طرف دیگر، یک کتاب بیش از حد ساده نیز ممکن است چیز تازهای برای یادگیری نداشته باشد. بنابراین مهمترین نکته، انتخاب داستان متناسب با سطح زبان است.
چرا داستان با کتابهای آموزشی معمولی فرق دارد؟
در بسیاری از منابع آموزشی، زبان به بخشهای جداگانه تقسیم میشود؛ یک درس برای گرامر، بخشی برای لغت و تمرینی دیگر برای Reading. اما هنگام خواندن داستان، تمام این عناصر به شکل همزمان دیده میشوند.
فرض کنید زبانآموز قبلاً معنی یک فعل را حفظ کرده است. وقتی همان فعل چند مرتبه در موقعیتهای مختلف یک داستان ظاهر میشود، علاوه بر معنی آن، نحوه کاربرد، ترکیب با کلمات دیگر و حتی لحن استفاده از آن نیز واضحتر میشود.
همین ویژگی باعث میشود داستان فقط وسیلهای برای سرگرمی نباشد و بتوان از آن برای تقویت Reading، افزایش دامنه واژگان و آشنایی طبیعیتر با ساختار جمله استفاده کرد.
نکته مهم دیگر، پیوستگی متن است. برخلاف جملههای مستقل کتابهای تمرین لغت، در داستان اتفاقی در حال رخ دادن است و خواننده میخواهد بداند بعد از آن چه میشود. همین کنجکاوی میتواند انگیزه ادامه مطالعه را افزایش دهد.
مهمترین اشتباه؛ انتخاب داستانی بالاتر از سطح زبان
یکی از دلایل کنار گذاشتن کتابهای انگلیسی این است که زبانآموز در همان صفحات ابتدایی با تعداد زیادی کلمه ناشناخته روبهرو میشود.
خواندن چنین کتابی دیگر شبیه مطالعه داستان نیست؛ چند خط خواندن با چند دقیقه جستوجوی معنی کلمات همراه میشود و بعد از مدت کوتاهی ارتباط خواننده با روایت از بین میرود.
به همین دلیل، مجموعههای Graded Readers یا داستانهای سطحبندیشده برای بسیاری از زبانآموزان انتخاب مناسبی هستند. در این کتابها، دامنه واژگان و پیچیدگی ساختارهای زبانی متناسب با یک سطح مشخص کنترل شده است.
زبانآموزان مبتدی میتوانند با داستانهایی دارای جملههای کوتاهتر و واژگان پرکاربرد شروع کنند، در حالی که افراد سطح متوسط و پیشرفته بهتدریج میتوانند سراغ روایتهای طولانیتر و زبان پیچیدهتر بروند.
بنابراین هنگام انتخاب کتاب داستان انگلیسی بهتر است قبل از هر چیز به سطح کتاب، گروه سنی مخاطب و میزان دشواری متن توجه شود؛ نه فقط معروف بودن عنوان یا جذاب بودن جلد آن.
چه کتاب داستانی برای تقویت زبان مناسبتر است؟
یک داستان مشهور الزاماً بهترین گزینه برای یادگیری زبان نیست. هنگام انتخاب کتاب باید چند عامل را همزمان در نظر گرفت.
اولین عامل، سطح زبان است. اگر برای فهم خط اصلی داستان مجبور باشید تقریباً هر جمله را ترجمه کنید، احتمالاً کتاب مناسبی انتخاب نکردهاید.
موضوع داستان نیز اهمیت زیادی دارد. فردی که به داستانهای جنایی علاقه دارد، احتمالاً مطالعه یک داستان معمایی را راحتتر از یک اثر تاریخی ادامه میدهد. برای کودکان نیز تصویرسازی، کوتاه بودن متن و جذابیت شخصیتها اهمیت بیشتری پیدا میکند.
عامل بعدی وجود امکانات آموزشی مکمل است. بعضی از مجموعههای داستانی در کنار نسخه چاپی، فایل صوتی دارند. استفاده همزمان از متن و صوت میتواند تجربه کاملتری ایجاد کند؛ زیرا زبانآموز علاوه بر شکل نوشتاری واژه، تلفظ و ریتم جمله را نیز میشنود.
تمرینهای درک مطلب، فهرست واژگان کلیدی و معرفی سطح کتاب نیز از ویژگیهایی هستند که انتخاب منبع مناسب را سادهتر میکنند.
فایل صوتی کتاب را جدی بگیرید
اگر داستان انتخابشده فایل صوتی دارد، بهتر است استفاده از آن فقط به شنیدن تفریحی محدود نشود.
یک روش ساده این است که ابتدا بخشی از داستان را بدون نگاه کردن به متن گوش دهید و تلاش کنید مفهوم کلی را تشخیص دهید. سپس همان بخش را هنگام مشاهده متن دوباره بشنوید و در مرحله بعد یکبار دیگر بدون متن به آن گوش کنید.
به این ترتیب، یک کتاب میتواند علاوه بر Reading در تقویت Listening نیز نقش داشته باشد.
حتی توجه به شیوه تلفظ شخصیتها، مکثها و آهنگ جملهها میتواند برای زبانآموزانی که قصد تقویت Speaking دارند مفید باشد. تکرار برخی دیالوگهای کوتاه نیز تمرینی ساده برای نزدیک شدن به ریتم طبیعی زبان است.
برای یادگیری لغت، همه کلمات ناشناخته را ترجمه نکنید
یکی از اشتباههای رایج هنگام مطالعه داستان، متوقف شدن روی تکتک کلمات جدید است.
اگر وجود یک واژه مانع فهمیدن مفهوم جمله نشده، همیشه لازم نیست همان لحظه معنی آن را جستوجو کنید. در بسیاری از مواقع میتوان معنی تقریبی واژه را از اتفاقات داستان یا جملههای اطراف حدس زد.
بهتر است فقط کلماتی یادداشت شوند که چند بار تکرار میشوند، برای فهم داستان ضروری هستند یا احتمال میدهید در موقعیتهای دیگر نیز کاربرد زیادی داشته باشند.
پس از پایان هر بخش میتوانید سراغ این واژهها بروید و معنی دقیق آنها را بررسی کنید. این روش کمک میکند ریتم مطالعه از بین نرود و داستان به مجموعهای از لغات پراکنده تبدیل نشود.
کتاب داستان برای کودکان باید چگونه انتخاب شود؟
در انتخاب کتاب داستان انگلیسی برای کودکان، معیارها کمی متفاوت است. کودک نباید احساس کند با نسخه دیگری از کتاب درسی روبهرو شده است.
تصویرسازی جذاب، داستان کوتاه، تکرار طبیعی بعضی کلمات، موضوع متناسب با سن و جملههای قابل فهم اهمیت زیادی دارند. مجموعههایی که شخصیتهای ثابت یا داستانهای دنبالهدار دارند نیز میتوانند کودک را برای ادامه مطالعه کنجکاو کنند.
در مراحل ابتدایی حتی لازم نیست هدف اصلی حفظ کردن کلمات باشد. شنیدن داستان، دیدن تصاویر و دنبال کردن اتفاقات میتواند به آشنایی تدریجی کودک با زبان انگلیسی کمک کند.
با بالاتر رفتن سطح، میتوان داستانهایی با متن بیشتر و تصاویر کمتر انتخاب کرد تا کودک بهتدریج برای مطالعه مستقل آماده شود.
کتاب داستان برای بزرگسالان؛ از متن ساده شروع کنیم یا رمان اصلی؟
بعضی زبانآموزان بزرگسال تصور میکنند خواندن داستان سطحبندیشده مخصوص کودکان یا افراد کاملاً مبتدی است و مستقیماً سراغ نسخه اصلی رمانهای مشهور میروند.
اما سطح دشواری یک کتاب ارتباطی با سن خواننده ندارد. یک فرد بزرگسال نیز ممکن است برای تقویت زبان به نسخه سادهشده یک اثر نیاز داشته باشد.
خواندن نسخهای که بتوان بیشتر آن را بدون مراجعه مداوم به دیکشنری فهمید، معمولاً تجربه مفیدتری از تلاش برای خواندن اثری بسیار دشوار است.
پس از افزایش سرعت مطالعه و دامنه واژگان، میتوان بهتدریج سراغ آثار اصلی رفت. در این مرحله کتابهایی که قبلاً دشوار به نظر میرسیدند، بسیار قابلفهمتر خواهند بود.
چگونه مطالعه داستان را به عادت تبدیل کنیم؟
برای نتیجه گرفتن از کتاب داستان لازم نیست هر روز دهها صفحه خوانده شود. استمرار اهمیت بیشتری از حجم مطالعه دارد.
میتوان روزانه تنها چند صفحه مشخص خواند و بعد از پایان هر بخش، خلاصه کوتاهی از اتفاقات داستان را به انگلیسی بیان کرد. اگر امکان صحبت کردن وجود ندارد، نوشتن چند جمله درباره داستان نیز تمرین خوبی خواهد بود.
روش دیگری که میتواند مفید باشد، بازخوانی است. خواندن دوباره یک داستان ساده همیشه اتلاف وقت نیست. در بار دوم معمولاً توجه بیشتری به لغات، ساختار جملهها و عبارتهایی میشود که هنگام خواندن اول نادیده گرفته شدهاند.
به مرور زمان نیز بهتر است سطح کتابها افزایش پیدا کند. هدف این نیست که همیشه متن ساده بخوانیم، بلکه باید درجه سختی منابع همراه با پیشرفت زبان تغییر کند.
داستان میتواند یادگیری زبان را از حالت درسی خارج کند
یکی از بزرگترین مزیتهای مطالعه داستان این است که زبان دیگر فقط موضوعی برای امتحان و تمرین نیست. خواننده زبان انگلیسی را برای دنبال کردن یک اتفاق، شناختن یک شخصیت یا فهمیدن پایان یک ماجرا استفاده میکند.
همین تغییر کوچک میتواند تجربه یادگیری را متفاوت کند.
برای شروع نیز لازم نیست مستقیماً سراغ رمانهای چندصدصفحهای رفت. یک داستان کوتاه و مناسب سطح میتواند انتخاب بسیار بهتری باشد. پس از آن میتوان براساس پیشرفت، علاقه و هدف آموزشی به سراغ داستانهای دشوارتر رفت.
در نهایت، بهترین کتاب داستان کتابی نیست که بیشترین تعداد صفحه یا پیچیدهترین واژگان را داشته باشد؛ کتاب مناسب، منبعی است که خواننده بتواند داستانش را دنبال کند، از مطالعه آن لذت ببرد و در عین حال کمی بیشتر از سطح فعلی خود با زبان انگلیسی درگیر شود.
اگر انتخاب کتاب با همین منطق انجام شود، مطالعه داستان میتواند از یک فعالیت جانبی به یکی از بخشهای ثابت و مؤثر برنامه یادگیری زبان تبدیل شود.
